ลมเย็นเริ่มมา อากาศกำลังดี หลายคนคงเริ่มวางแผนออกเดินทางไปเที่ยวภูเขา ตั้งแคมป์รับลมหนาว หรือกลับมาออกกำลังกายกลางแจ้งกันอีกครั้ง เพราะช่วงปลายปีเป็นช่วงเวลาที่เหมาะกับการออกไปใช้ชีวิตนอกบ้าน
แต่ท่ามกลางอากาศเย็นสบาย ในฤดูหนาวก็มีเรื่องสุขภาพที่ต้องระวังเช่นกัน ทั้งไข้หวัด ไข้หวัดใหญ่ อาการแพ้อากาศ รวมถึงฝุ่น PM2.5 ที่อาจสะสมมากขึ้นในบางพื้นที่ จนทำให้หลายคนมีอาการไอ จาม คัดจมูก หรือป่วยโดยไม่ทันตั้งตัว
แม้อากาศหนาวจะไม่ได้เป็นสาเหตุโดยตรงของโรคติดเชื้อ แต่การเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศ การอยู่รวมกันในพื้นที่ปิด และการสัมผัสเชื้อโรค ล้วนเป็นปัจจัยที่อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเจ็บป่วยได้
ก่อนออกไปสัมผัสอากาศดี ๆ มาทำความรู้จักโรคที่มากับหน้าหนาว พร้อมวิธีดูแลตัวเองให้พร้อมสำหรับทุกกิจกรรมในฤดูกาลนี้กัน
Key Takeaway
- โรคที่มากับหน้าหนาว ที่ควรระวัง ได้แก่ ไข้หวัด ไข้หวัดใหญ่ ปอดอักเสบ RSV และโรคติดเชื้อทางเดินหายใจอื่น ๆ
- อาการแพ้อากาศ อาจกำเริบจากอากาศเย็น ความแห้ง ไรฝุ่น และมลพิษ โดยไม่จำเป็นต้องเกิดจากการติดเชื้อ
- ฝุ่น PM2.5 เป็นอีกหนึ่งปัจจัยเสี่ยงในช่วงฤดูหนาว โดยเฉพาะผู้ที่ชอบวิ่งหรือออกกำลังกายกลางแจ้ง
- การเดินทางท่องเที่ยว ควรระวังโรคติดต่อทางอาหารและน้ำ รวมถึงโรคจากแมลงเมื่อเข้าป่าหรือพื้นที่ธรรมชาติ
- การป้องกันโรคหน้าหนาว เริ่มจากรักษาความอบอุ่น ล้างมือ พักผ่อนให้เพียงพอ ตรวจสอบคุณภาพอากาศ และรับวัคซีนตามคำแนะนำของแพทย์

โรคที่มากับหน้าหนาว มีอะไรบ้างที่ควรระวัง?
เมื่อเข้าสู่ฤดูหนาว อุณหภูมิและความชื้นที่เปลี่ยนแปลงอาจส่งผลต่อสุขภาพ โดยเฉพาะระบบทางเดินหายใจ ขณะเดียวกันกิจกรรมท่องเที่ยว การรับประทานอาหารนอกบ้าน หรือการเดินทางเข้าพื้นที่ธรรมชาติ ก็อาจทำให้เราสัมผัสกับความเสี่ยงที่แตกต่างกันออกไป
1. กลุ่มโรคติดเชื้อทางเดินหายใจ
กลุ่มโรคที่พบได้บ่อยและควรเฝ้าระวังในช่วงหน้าหนาว คือโรคติดเชื้อทางเดินหายใจ เพราะสามารถแพร่กระจายผ่านละอองฝอยและอนุภาคจากการหายใจ ไอ หรือจามของผู้ติดเชื้อ โดยเฉพาะเมื่ออยู่ใกล้ชิดกันในพื้นที่ที่อากาศถ่ายเทไม่สะดวก
โรคไข้หวัด (Common Cold)
เป็นโรคติดเชื้อไวรัสทางเดินหายใจส่วนบนที่พบได้ตลอดทั้งปี อาการที่พบบ่อย ได้แก่ คัดจมูก น้ำมูกไหล ไอ จาม และเจ็บคอ บางรายอาจมีไข้ต่ำ ๆ โดยทั่วไปอาการไม่รุนแรงและสามารถหายได้เองเมื่อพักผ่อนอย่างเหมาะสม
อย่างไรก็ตาม หากมีอาการต่อเนื่องหรือรุนแรงขึ้น ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินว่าเป็นการติดเชื้อชนิดอื่นหรือมีภาวะแทรกซ้อนหรือไม่
โรคไข้หวัดใหญ่ (Influenza)
แม้ชื่อจะคล้ายไข้หวัดธรรมดา แต่ไข้หวัดใหญ่สามารถทำให้เกิดอาการรุนแรงกว่า โดยผู้ป่วยมักมีไข้สูง ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ อ่อนเพลีย ปวดศีรษะ และไอ บางรายอาจมีภาวะแทรกซ้อน เช่น ปอดอักเสบ
ผู้ที่ควรระวังเป็นพิเศษ ได้แก่ เด็กเล็ก หญิงตั้งครรภ์ ผู้สูงอายุ และผู้มีโรคประจำตัว การรับวัคซีนไข้หวัดใหญ่เป็นประจำทุกปีตามคำแนะนำจึงเป็นอีกวิธีที่ช่วยลดความเสี่ยงต่อการเจ็บป่วยรุนแรง
โรคปอดอักเสบ (Pneumonia)
ปอดอักเสบอาจเกิดจากเชื้อไวรัส แบคทีเรีย หรือสาเหตุอื่น ๆ อาการสำคัญ ได้แก่ ไข้ ไอ หายใจเร็ว หอบเหนื่อย หรือเจ็บหน้าอก โดยเฉพาะในเด็กเล็กและผู้ที่มีโรคประจำตัว อาจมีความเสี่ยงต่ออาการรุนแรงมากขึ้น
หากมีอาการหายใจลำบาก เจ็บหน้าอกมาก ซึม หรือริมฝีปากเขียว ควรเข้ารับการรักษาโดยเร็ว
โรคติดเชื้อไวรัส RSV และ COVID-19
RSV เป็นเชื้อไวรัสที่ทำให้เกิดการติดเชื้อทางเดินหายใจได้ทุกวัย แต่มีโอกาสทำให้เกิดอาการรุนแรงในทารก เด็กเล็ก และผู้สูงอายุ ส่วน COVID-19 ยังคงเป็นโรคติดเชื้อที่สามารถพบได้ตลอดปี
การป้องกันโรคในกลุ่มนี้จึงควรเน้นการล้างมือ สวมหน้ากากเมื่อมีอาการป่วย หลีกเลี่ยงการใกล้ชิดผู้ป่วย และอยู่ในสถานที่ที่มีอากาศถ่ายเทสะดวก
2. กลุ่มโรคติดต่อทางอาหารและน้ำ
หน้าหนาวเป็นช่วงที่หลายคนเดินทางไปท่องเที่ยวต่างจังหวัด แวะตลาดท้องถิ่น หรือรับประทานอาหารตามสถานที่ท่องเที่ยวต่าง ๆ แต่หากอาหารและน้ำดื่มไม่สะอาด ก็อาจทำให้เกิดโรคอุจจาระร่วงเฉียบพลันได้
โรคอุจจาระร่วงเฉียบพลัน (Acute Diarrhea)
เป็นภาวะที่อาจเกิดจากการติดเชื้อไวรัส แบคทีเรีย หรือสาเหตุอื่น ๆ ผ่านอาหารและน้ำที่ปนเปื้อน ผู้ป่วยมักมีอาการถ่ายเหลว ปวดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน และบางรายอาจมีไข้ร่วมด้วย
สิ่งสำคัญคือการป้องกันภาวะขาดน้ำ โดยดื่มสารละลายเกลือแร่ ORS เมื่อมีอาการท้องเสีย และพบแพทย์หากมีอาการรุนแรง เช่น ถ่ายเป็นเลือด ดื่มน้ำไม่ได้ หรือมีสัญญาณขาดน้ำ
วิธีป้องกันที่ทำได้ง่าย ๆ คือเลือกรับประทานอาหารปรุงสุกใหม่ ดื่มน้ำสะอาด และล้างมือก่อนรับประทานอาหารทุกครั้ง
3. กลุ่มโรคติดต่อนำโดยแมลง
สำหรับสายเดินป่า ตั้งแคมป์ หรือเที่ยวธรรมชาติ นอกจากเตรียมเสื้อกันหนาวและอุปกรณ์เดินทางแล้ว ยังควรระวังแมลงที่อาจเป็นพาหะนำโรคด้วย
โรคสครับไทฟัส หรือไข้รากสาดใหญ่ (Scrub Typhus)
เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียผ่านการกัดของตัวอ่อนไรอ่อนที่มีเชื้อ ซึ่งอาจพบในพื้นที่ป่า พุ่มไม้ หรือทุ่งหญ้า ผู้ป่วยอาจมีไข้สูง ปวดศีรษะ ปวดเมื่อย และบางรายมีรอยแผลคล้ายสะเก็ดดำบริเวณที่ถูกกัด
โรคไข้มาลาเรีย (Malaria)
เป็นโรคที่ติดต่อผ่านยุงก้นปล่องที่มีเชื้อมาลาเรีย พบความเสี่ยงในบางพื้นที่ โดยเฉพาะบริเวณป่าและพื้นที่ชายแดน ผู้ป่วยอาจมีไข้ หนาวสั่น ปวดศีรษะ และอ่อนเพลีย หากมีไข้หลังเดินทางกลับจากพื้นที่เสี่ยง ควรแจ้งประวัติการเดินทางให้แพทย์ทราบ เพราะการตรวจวินิจฉัยและรักษาอย่างรวดเร็วมีความสำคัญ ก่อนเดินป่าจึงควรสวมเสื้อแขนยาว กางเกงขายาว ใช้ผลิตภัณฑ์ป้องกันแมลงตามคำแนะนำ และหลีกเลี่ยงการนั่งหรือนอนบนพื้นหญ้าโดยไม่มีสิ่งป้องกัน
4. ภัยสุขภาพจากอากาศหนาวและเครื่องทำน้ำอุ่นระบบแก๊ส
อากาศหนาวจัดอาจส่งผลต่อร่างกาย โดยเฉพาะผู้ที่ต้องอยู่กลางแจ้งเป็นเวลานานหรือไม่มีเครื่องนุ่งห่มเพียงพอ หากอุณหภูมิร่างกายลดต่ำผิดปกติ อาจเกิดภาวะตัวเย็นเกิน (Hypothermia) ซึ่งเป็นภาวะอันตรายได้
อีกหนึ่งความเสี่ยงที่ควรระวังระหว่างเดินทาง คือการใช้เครื่องทำน้ำอุ่นระบบแก๊สในห้องน้ำที่ระบายอากาศไม่ดี เพราะอาจเกิดการสะสมของก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์ ซึ่งเป็นก๊าซพิษที่ไม่มีสีและไม่มีกลิ่น
หากมีอาการปวดศีรษะ เวียนศีรษะ คลื่นไส้ หรืออ่อนแรงขณะใช้เครื่องทำน้ำอุ่นระบบแก๊ส ควรรีบออกไปยังบริเวณอากาศถ่ายเทและขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ทันที
ดังนั้น ไม่ว่าจะเที่ยวเมืองหนาว พักบนดอย หรือเดินป่า การเตรียมตัวให้เหมาะกับสถานที่และสภาพอากาศจะช่วยลดความเสี่ยงต่อการเจ็บป่วยได้

อากาศเย็น ฝุ่น PM2.5 และแพ้อากาศ เกี่ยวข้องกันอย่างไร?
นอกจากโรคติดเชื้อที่ต้องระวังแล้ว ฤดูหนาวยังเป็นช่วงที่หลายคนเริ่มมีอาการจาม น้ำมูกไหล คัดจมูก หรือระคายเคืองทางเดินหายใจ โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคภูมิแพ้หรือปัญหาเกี่ยวกับระบบทางเดินหายใจอยู่เดิม
อาการเหล่านี้อาจไม่ได้เกิดจากไข้หวัดเสมอไป แต่อาจมีความเกี่ยวข้องกับอากาศเย็น ความชื้นที่เปลี่ยนแปลง และมลพิษทางอากาศด้วย
แพ้อากาศช่วงหน้าหนาว ทำไมถึงจามบ่อย?
คำว่า “แพ้อากาศ” ที่หลายคนใช้เรียกกัน มักหมายถึงอาการของโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ ซึ่งเกิดจากการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันต่อสารก่อภูมิแพ้ เช่น ไรฝุ่น เชื้อรา หรือขนสัตว์
เมื่อเข้าสู่ฤดูหนาว อากาศเย็นและแห้งอาจทำให้เยื่อบุจมูกระคายเคืองได้ง่ายขึ้น ขณะที่การใช้เวลาอยู่ภายในอาคารมากขึ้นอาจเพิ่มโอกาสสัมผัสสารก่อภูมิแพ้ภายในบ้าน
อาการที่พบบ่อย ได้แก่ จามติดต่อกัน น้ำมูกใส คันจมูก คันตา และคัดจมูก โดยส่วนใหญ่มักไม่มีไข้
สำหรับผู้ที่มีอาการแพ้อากาศเป็นประจำ ควรทำความสะอาดเครื่องนอน ลดการสะสมของฝุ่น หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น และใช้ยาตามคำแนะนำของแพทย์
PM2.5 ทำไมมักเป็นปัญหาในช่วงฤดูหนาว?
ในบางพื้นที่ของประเทศไทย ช่วงปลายปีถึงต้นปีมักมีปัญหาฝุ่น PM2.5 สะสมเพิ่มขึ้น เนื่องจากสภาพอากาศที่นิ่ง การระบายอากาศที่ลดลง และบางช่วงเกิดภาวะอุณหภูมิผกผัน ทำให้มลพิษจากแหล่งกำเนิดต่าง ๆ กระจายตัวได้ยาก
ฝุ่น PM2.5 เป็นฝุ่นละอองขนาดเล็กที่สามารถเข้าสู่ระบบทางเดินหายใจและส่งผลต่อสุขภาพ โดยเฉพาะผู้ที่เป็นโรคหอบหืด โรคปอด โรคหัวใจ เด็ก และผู้สูงอายุ
อาการที่อาจเกิดขึ้น ได้แก่ แสบตา ระคายคอ ไอ จาม หรือหายใจไม่สะดวก หากสัมผัสฝุ่นเป็นเวลานานอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อปัญหาสุขภาพในระยะยาว
การป้องกันทำได้โดยตรวจสอบค่าฝุ่นก่อนออกจากบ้าน สวมหน้ากาก N95 ที่กระชับกับใบหน้าเมื่อจำเป็นต้องอยู่ในพื้นที่ฝุ่นสูง และลดกิจกรรมกลางแจ้งในวันที่คุณภาพอากาศไม่เหมาะสม
โดยสามารถติดตามสถานการณ์ฝุ่นได้จากเว็บไซต์ Air4Thai ของกรมควบคุมมลพิษ เพื่อใช้ประกอบการวางแผนกิจกรรมในแต่ละวัน
ไข้หวัดกับแพ้อากาศ ต่างกันอย่างไร?
อาการน้ำมูกไหลและจามอาจทำให้หลายคนสับสนระหว่างไข้หวัดกับอาการแพ้อากาศ แต่ทั้งสองภาวะมีสาเหตุแตกต่างกัน
| อาการ | ไข้หวัด | แพ้อากาศ |
|---|---|---|
| สาเหตุ | ติดเชื้อไวรัส | สารก่อภูมิแพ้ |
| ไข้ | อาจมี | โดยทั่วไปไม่มี |
| น้ำมูก | ใสหรือข้นได้ | มักใส |
| คันจมูก คันตา | พบได้แต่ไม่เด่น | พบบ่อย |
| ปวดเมื่อย | อาจพบ | ไม่ใช่อาการหลัก |
| ระยะเวลา | มักดีขึ้นภายใน 1–2 สัปดาห์ | เป็นซ้ำเมื่อสัมผัสสิ่งกระตุ้น |
อย่างไรก็ตาม อาการเพียงอย่างเดียวไม่สามารถใช้วินิจฉัยได้แน่นอน หากมีไข้สูง หายใจลำบาก หรืออาการไม่ดีขึ้น ควรพบแพทย์เพื่อประเมินสาเหตุที่แท้จริง

เที่ยวหน้าหนาวและออกกำลังกายอย่างไร ให้สนุกโดยไม่ป่วย?
อากาศเย็นสบายเป็นช่วงเวลาที่หลายคนอยากออกไปทำกิจกรรม ไม่ว่าจะวิ่งตอนเช้า ปั่นจักรยาน เดินป่า หรือเดินทางท่องเที่ยว แต่การดูแลสุขภาพให้เหมาะกับสภาพอากาศก็สำคัญไม่แพ้การเตรียมแผนเดินทาง
ก่อนเดินทางเที่ยวหน้าหนาว ควรเตรียมอะไรบ้าง?
การเดินทางไปยังพื้นที่อากาศเย็น โดยเฉพาะบนภูเขาหรือพื้นที่สูง ควรเตรียมเสื้อผ้าที่สามารถสวมเป็นชั้น ๆ เพื่อปรับให้เหมาะกับอุณหภูมิ รวมถึงรองเท้าที่เหมาะกับกิจกรรมและสภาพพื้นที่
หากเดินทางพร้อมเด็กเล็กหรือผู้สูงอายุ ควรให้ความสำคัญกับการรักษาความอบอุ่นเป็นพิเศษ และเตรียมยาประจำตัวให้เพียงพอตลอดการเดินทาง
สำหรับผู้ที่มีอาการแพ้อากาศหรือโรคหอบหืด ควรพกยาที่แพทย์สั่งไว้ติดตัว รวมถึงตรวจสอบคุณภาพอากาศของจุดหมายปลายทางก่อนออกเดินทาง
หากมีอาการไข้ ไอ หรือเจ็บคอ ควรประเมินสุขภาพก่อนเดินทาง และหลีกเลี่ยงการใกล้ชิดผู้อื่นเพื่อลดโอกาสแพร่เชื้อ
วิ่งและออกกำลังกายในฤดูหนาว ต้องระวังอะไร?
อากาศเย็นอาจช่วยให้รู้สึกสบายขึ้นขณะออกกำลังกาย แต่ไม่ได้หมายความว่าร่างกายจะไม่มีความเสี่ยง โดยเฉพาะเมื่อต้องออกกำลังกายในอากาศหนาวจัดหรือบริเวณที่มีฝุ่น PM2.5 สูง
ก่อนเริ่มวิ่งหรือออกกำลังกาย ควรอบอุ่นร่างกายให้เพียงพอ เริ่มจากความหนักระดับเบาแล้วค่อย ๆ เพิ่มขึ้นตามความเหมาะสม
แม้จะไม่รู้สึกร้อนหรือเหงื่อออกมาก ก็ควรดื่มน้ำให้เพียงพอ เพราะร่างกายยังคงสูญเสียน้ำจากการหายใจและเหงื่อ
ที่สำคัญ ควรตรวจสอบคุณภาพอากาศก่อนออกกำลังกายกลางแจ้ง หากค่าฝุ่นสูง ควรลดความหนัก ลดระยะเวลาหรือเปลี่ยนไปออกกำลังกายในอาคารที่มีอากาศสะอาดแทน
หากกำลังป่วย มีไข้ ปวดเมื่อยมาก หรืออ่อนเพลีย ควรพักจากการออกกำลังกายหนักจนกว่าอาการจะดีขึ้น และหากมีอาการเจ็บหน้าอก หายใจลำบาก หรือเวียนศีรษะระหว่างออกกำลังกาย ควรหยุดกิจกรรมทันที
ดูแลสุขภาพช่วงหน้าหนาว เริ่มจากพฤติกรรมง่าย ๆ
การป้องกันโรคหน้าหนาวไม่จำเป็นต้องเริ่มจากเรื่องซับซ้อน เพราะพฤติกรรมในชีวิตประจำวันสามารถช่วยลดความเสี่ยงได้ เช่น
- พักผ่อนให้เพียงพอ เพื่อช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวและทำงานได้ตามปกติ
- รับประทานอาหารให้ครบถ้วน เลือกอาหารที่ปรุงสุก สะอาด และมีสารอาหารหลากหลาย
- ดื่มน้ำอย่างสม่ำเสมอ แม้อากาศเย็นจะทำให้รู้สึกกระหายน้ำน้อยลง
- ล้างมือบ่อย ๆ โดยเฉพาะก่อนรับประทานอาหารและหลังสัมผัสสิ่งของในที่สาธารณะ
- สวมหน้ากากเมื่อเหมาะสม ทั้งเพื่อลดการแพร่เชื้อเมื่อมีอาการป่วย และป้องกันฝุ่นด้วยหน้ากากที่มีประสิทธิภาพ
- รับวัคซีนตามคำแนะนำ โดยเฉพาะวัคซีนไข้หวัดใหญ่และวัคซีนอื่น ๆ ที่เหมาะสมกับอายุและความเสี่ยงของแต่ละคน
เพียงปรับพฤติกรรมเล็ก ๆ ให้เหมาะกับสภาพอากาศ ก็ช่วยให้เราใช้ชีวิตและทำกิจกรรมที่ชื่นชอบในฤดูหนาวได้อย่างมั่นใจมากขึ้น
เตรียมสุขภาพให้พร้อม แล้วออกไปใช้ชีวิตในฤดูหนาว
ฤดูหนาวเป็นช่วงเวลาที่หลายคนรอคอย ทั้งอากาศเย็นสบาย การเดินทางท่องเที่ยว และกิจกรรมกลางแจ้งที่ทำได้อย่างเพลิดเพลิน แต่ในขณะเดียวกันก็มีโรคและภัยสุขภาพที่ไม่ควรมองข้าม ตั้งแต่ไข้หวัด ไข้หวัดใหญ่ โรคติดเชื้อทางเดินหายใจ อาการแพ้อากาศ ไปจนถึงฝุ่น PM2.5
การรู้เท่าทันความเสี่ยงและเตรียมตัวให้เหมาะสม จะช่วยให้เราดูแลสุขภาพได้ดีขึ้น ไม่ว่าจะอยู่บ้าน เดินทาง หรือออกกำลังกาย เพราะแม้เราจะดูแลตัวเองอย่างดี ก็ยังมีโอกาสเจ็บป่วยจากเหตุการณ์ที่คาดไม่ถึง การวางแผนรับมือค่ารักษาพยาบาลด้วย ประกันสุขภาพ จึงเป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่ช่วยเสริมความอุ่นใจ เพื่อให้เราใช้ชีวิตและออกไปทำสิ่งที่ชอบได้อย่างเต็มที่ โดยควรเลือกความคุ้มครองให้เหมาะกับความต้องการและเงื่อนไขของแต่ละแผนประกัน อย่าง ประกันสุขภาพ D Health Lite ที่ช่วยดูแลเรื่องค่าใช้จ่ายในวันที่เราไม่สบาย พร้อมรับสิทธิพิเศษเข้ารักษาในสถานพยาบาลคู่สัญญาโครงการพิเศษ MTL Smile Hospital Network ที่มอบส่วนลดค่าผ่าตัด ค่าห้อง ค่ายา พร้อมบริการประเมินค่าใช้จ่ายก่อนผ่าตัด รู้ผลไวใน 2 วันทำการ** ให้คุณวางแผนการรักษาได้อย่างสบายใจ หมดกังวลเรื่องค่าใช้จ่ายส่วนเกิน*
*เงื่อนไขเป็นไปตามแต่ละโรงพยาบาลกำหนด
**การให้บริการประเมินก่อนการทำหัตถการขึ้นอยู่กับความพร้อมของแต่ละโรงพยาบาล
- เงื่อนไขเป็นไปตามที่ บมจ. เมืองไทยประกันชีวิต กำหนด
- โปรดศึกษารายละเอียดความคุ้มครอง เงื่อนไข และข้อยกเว้นก่อนตัดสินใจทำประกันภัย
ที่มา : สืบค้นเมื่อวันที่ 12/03/69
🔖 กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
🔖 โรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์